اگر با وردپرس کار می‌کنید و در سایتتان محتوای فارسی منتشر می‌کنید، احتمالا بارها با مشکلاتی مثل فاصله‌گذاری اشتباه، استفاده نادرست از نیم‌فاصله، اعداد انگلیسی، نشانه‌گذاری نامناسب یا شکل نادرست گیومه‌ها روبه‌رو شده‌اید.
این مشکلات شاید در نگاه اول جزئی به نظر برسند، اما وقتی تعداد مقالات یک سایت زیاد می‌شود، اصلاح دستی همه آن‌ها زمان زیادی می‌گیرد و احتمال جا ماندن بعضی خطاها هم بالا می‌رود.
برای حل همین مشکل، سال‌ها قبل افزونه‌ای ساده برای استفاده شخصی خودم ساختم؛ افزونه‌ای که وظیفه‌اش اصلاح خودکار اشتباهات نگارشی فارسی در وردپرس بود. این افزونه ابتدا فقط برای سایت‌هایی که خودم مدیریت می‌کردم استفاده می‌شد، اما چند روز پیش بعد از توسعه و بازطراحی جدی، نسخه جدید آن را آماده کردم و برای استفاده عموم در مخزن رسمی افزونه‌های وردپرس منتشر کردم.
نام این افزونه نگارش (Negaresh) است.
افزونه نگارش چیست؟
نگارش یک افزونه وردپرس برای اصلاح خودکار نگارش فارسی نوشته‌هاست.
این افزونه به‌صورت خودکار مشکلات متداول در متن فارسی را اصلاح می‌کند؛ از جمله نیم‌فاصله‌ها، ارقام فارسی، نشانه‌گذاری، گیومه و مجموعه دیگری از قواعد مربوط به نوشتار فارسی.
نگارش در بخش اصلی پردازش متن بر پایه کتابخانه ویراستار (Virastar) ساخته شده و نسخه اصلاح‌شده مورد نیاز آن نیز همراه خود افزونه قرار گرفته است.
هدف نگارش این نیست که متن شما را بازنویسی کند یا سبک نویسندگی شما را تغییر دهد. تمرکز آن روی اصلاح مسائل نگارشی و یکدست کردن نحوه نمایش متن فارسی است.
به زبان ساده، شما متن را می‌نویسید و نگارش کمک می‌کند همان متن با نگارش فارسی مرتب‌تر و استانداردتری در سایت ذخیره یا نمایش داده شود.
چرا نگارش درست فارسی در یک سایت مهم است؟
داشتن محتوای خوب فقط به موضوع، اطلاعات و ساختار مقاله محدود نمی‌شود. نحوه نوشته شدن متن هم بخشی از کیفیت محتواست.
برای مثال، تصور کنید وارد یک سایت تخصصی می‌شوید و با چنین مواردی روبه‌رو می‌شوید:
- «کتاب ها» به جای «کتاب‌ها»
- «میتوانید» به جای «میتوانید»
- استفاده نامنظم از اعداد فارسی و انگلیسی
- فاصله‌گذاری اشتباه قبل و بعد از علائم نگارشی
- استفاده نادرست از گیومه و سایر نشانه‌ها
هر کدام از این موارد به تنهایی شاید مشکل بزرگی نباشند، اما وقتی در تمام صفحات یک سایت تکرار شوند، خروجی نهایی می‌تواند آماتور و نامنظم به نظر برسد.
نگارش درست روی اعتبار سایت هم تأثیر دارد
مخاطب معمولا کیفیت یک سایت را از مجموعه‌ای از جزئیات قضاوت می‌کند. همان‌طور که طراحی ضعیف، تصاویر بی‌کیفیت یا لینک‌های خراب می‌توانند از اعتبار یک سایت کم کنند، متن پر از اشتباهات نگارشی هم می‌تواند چنین اثری داشته باشد.
این موضوع برای سایت‌های شرکتی، فروشگاه‌های اینترنتی، رسانه‌ها، وبلاگ‌های تخصصی و سایت‌هایی که می‌خواهند حرفه‌ای به نظر برسند اهمیت بیشتری دارد.
وقتی متن یک سایت منظم و درست نوشته شده باشد، مطالعه آن راحت‌تر است و مخاطب هم احساس می‌کند با سایتی جدی و با دقت روبه‌رو است.
اشتباهات نگارشی و سئو چه ارتباطی دارند؟
در مورد سئو باید یک نکته را دقیق در نظر گرفت: نمی‌توان گفت هر غلط املایی یا هر نیم‌فاصله اشتباه مستقیما باعث افت رتبه یک صفحه در گوگل می‌شود.
اما کیفیت نوشتار برای محتوای وب اهمیت دارد. Google در راهنمای رسمی خود توصیه می‌کند متن‌ها خوانا، منظم و به‌خوبی نوشته شده باشند و صراحتا نبودن اشتباهات املایی و دستوری را یکی از نشانه‌های کیفیت مناسب محتوا می‌داند.
از طرف دیگر، تجربه کاربر هم بخشی از ماجراست. متنی که خواندن آن راحت باشد، ساختار مناسبی داشته باشد و از نظر نگارشی منظم باشد، برای مخاطب قابل اعتمادتر و قابل استفاده‌تر است.
بنابراین اصلاح نگارشی را نباید صرفا یک موضوع ظاهری دانست. نگارش صحیح بخشی از کیفیت کلی محتوای سایت است و کیفیت محتوا نیز یکی از پایه‌های مهم یک استراتژی درست برای سئو محسوب می‌شود.
به همین دلیل، استفاده از ابزاری که بتواند اشتباهات نگارشی تکراری را به‌صورت خودکار اصلاح کند، می‌تواند در مدیریت یک سایت محتوایی بسیار کاربردی باشد.
نگارش چه چیزهایی را اصلاح می‌کند؟
یکی از بخش‌های مهم نسخه جدید نگارش، مجموعه قواعد قابل تنظیم آن است.
در تنظیمات افزونه میتوانید از میان ۳۳ قاعده نگارشی استفاده کنید و مشخص کنید کدام قواعد فعال باشند. برای هر قاعده نمونه‌ای از عملکرد آن نمایش داده می‌شود و یک بخش «امتحان کنید» هم وجود دارد که میتوانید متن دلخواه خودتان را وارد کنید و نتیجه اصلاح را همان لحظه ببینید.
این قواعد موارد مختلفی از نگارش فارسی را پوشش می‌دهند؛ از جمله:
- اصلاح نیم‌فاصله‌ها
- اصلاح ارقام فارسی
- اصلاح نشانه‌های نگارشی
- اصلاح گیومه‌ها
- یکدست کردن فاصله‌گذاری
- اصلاح برخی فاصله‌ها و ترکیب‌های رایج
- مدیریت برخی علائم تکرارشده
- اصلاح موارد مربوط به خط تیره و نشانه‌های مشابه
در نتیجه، نگارش فقط یک «تبدیل‌کننده اعداد فارسی» یا یک ابزار ساده برای نیم‌فاصله نیست و می‌تواند تعداد زیادی از مشکلات متداول متن فارسی را مدیریت کند.
آیا متن اصلی شما تغییر می‌کند؟
یکی از قابلیت‌های مهم نگارش این است که تعیین می‌کنید اصلاح متن چه زمانی انجام شود.
افزونه دو حالت اصلی دارد:
اصلاح هنگام ذخیره:
متن هنگام ذخیره نوشته اصلاح می‌شود. در این حالت متن ذخیره‌شده هم نسخه اصلاح‌شده خواهد بود.
اصلاح هنگام نمایش:
متن ذخیره‌شده دست‌نخورده باقی می‌ماند و فقط نسخه‌ای که به بازدیدکننده نمایش داده می‌شود اصلاح می‌شود.
این قابلیت برای کسانی که نمی‌خواهند محتوای اصلی دیتابیس سایت تغییر کند، اهمیت زیادی دارد.
نگارش به کدهای سایت آسیب می‌زند؟
خیر؛ طراحی افزونه به شکلی است که تمرکز آن روی متن است، نه ساختار HTML.
تگ‌های HTML، ویژگی‌های تگ‌ها، لینک‌ها، شورت‌کدها و بخش‌هایی مانند pre، code، script و style دست‌نخورده باقی می‌مانند. همچنین متن کاملا انگلیسی نیز اصلاح نمی‌شود.
این موضوع بسیار مهم است، چون یک ابزار اصلاح متن نباید باعث خراب شدن کد، لینک یا ساختار صفحات سایت شود.
امکان اصلاح نوشته‌های قبلی هم وجود دارد
نگارش فقط برای نوشته‌هایی که از این به بعد منتشر می‌کنید کاربرد ندارد.
اگر سایت شما صدها یا حتی هزاران نوشته قدیمی داشته باشد، میتوانید از بخش ابزارها ← نگارش برای بررسی نوشته‌های قبلی استفاده کنید.
قبل از اعمال تغییرات، میتوانید خطوطی را که قرار است تغییر کنند مشاهده کنید و سپس اصلاح را انجام دهید.
همچنین متن قبل از تغییر در نسخه‌های ذخیره‌شده نوشته نگهداری می‌شود تا امکان بازگشت وجود داشته باشد.
برای سایت‌های قدیمی این قابلیت می‌تواند بسیار ارزشمند باشد، چون دیگر لازم نیست تک‌تک نوشته‌ها را به‌صورت دستی بررسی کنید.
کنترل کامل روی نوشته‌ها
قرار نیست همیشه همه متن‌های سایت به‌صورت خودکار تغییر کنند.
در ویرایشگر بلوک و ویرایشگر کلاسیک میتوانید برای یک نوشته مشخص اعلام کنید که نگارش آن نوشته را تغییر ندهد.
حتی می‌توان بخشی از یک نوشته را نیز از اصلاح مستثنی کرد؛ برای این کار امکان استفاده از کلاس negaresh-skip و ویژگی data-negaresh="off" وجود دارد.
این قابلیت برای مثال زمانی کاربرد دارد که بخشی از متن شامل نام تجاری، نقل‌قول، نمونه کد یا محتوایی باشد که نباید توسط افزونه تغییر کند.
اصلاح فوری متن در ویرایشگر
در ویرایشگر بلوک یک قابلیت دیگر هم وجود دارد که برای من شخصا بسیار کاربردی است: «همین حالا این نوشته را اصلاح کن».
با استفاده از این گزینه میتوانید متن نوشته را همان لحظه اصلاح کنید و در صورت نیاز با قابلیت Undo به حالت قبل برگردید.
در نتیجه، لازم نیست همیشه منتظر ذخیره شدن یا نمایش نوشته باشید.
اصلاح عنوان و خلاصه نوشته
در صورت نیاز می‌توان اصلاح نگارشی را برای عنوان نوشته و خلاصه دستی نوشته‌ها نیز فعال کرد.
همچنین می‌توان مشخص کرد که این اصلاحات روی چه نوع نوشته‌هایی اعمال شوند و آیا خوراک‌ها و REST API نیز تحت تأثیر قرار بگیرند یا نه.
این انعطاف‌پذیری باعث می‌شود افزونه برای سایت‌های مختلف، با نیازهای متفاوت، قابل تنظیم باشد.
روش نصب افزونه نگارش در وردپرس
نصب نگارش مثل بیشتر افزونه‌های وردپرس بسیار ساده است.
روش اول: نصب از مخزن وردپرس
از پیشخوان وردپرس وارد بخش:
افزونه‌ها ← افزودن
شوید.
سپس عبارت Negaresh را جست‌وجو کنید و افزونه را نصب و فعال کنید.
صفحه افزونه در مخزن رسمی وردپرس نیز در دسترس است:
این روش ساده‌ترین راه برای نصب و دریافت نسخه‌های منتشرشده افزونه است.
روش دوم: نصب از فایل ZIP
میتوانید آخرین فایل negaresh.zip را از بخش Releases مخزن GitHub دریافت کنید.
سپس در وردپرس وارد:
افزونه‌ها ← افزودن ← بارگذاری افزونه
شوید و فایل ZIP را بارگذاری کنید.
مخزن کد و فایل‌های پروژه نیز در GitHub قرار دارد:
بعد از نصب چه کاری باید انجام دهیم؟
بعد از نصب و فعال‌سازی، یک بخش جدید با عنوان نگارش در قسمت تنظیمات وردپرس در اختیار شما قرار می‌گیرد.
در این بخش میتوانید:
قواعد مورد نیازتان را فعال یا غیرفعال کنید،
نمونه عملکرد هر قاعده را ببینید،
متن دلخواه خودتان را در بخش «امتحان کنید» وارد کنید،
نحوه اعمال اصلاحات را مشخص کنید،
و تعیین کنید افزونه روی چه نوع محتوایی فعال باشد.
پیشنهاد من این است که قبل از فعال کردن همه گزینه‌ها، چند نمونه از محتوای واقعی سایت خودتان را با تنظیمات مختلف امتحان کنید تا بهترین ترکیب قواعد را برای سایت پیدا کنید.
استفاده از نگارش با WP-CLI
برای مدیران سایت و توسعه‌دهندگانی که با WP-CLI کار می‌کنند، نگارش دستورات اختصاصی نیز دارد.
برای مثال می‌توان ابتدا تغییرات احتمالی را بدون ذخیره‌سازی بررسی کرد:
wp negaresh fix
یا اصلاحات را اعمال کرد و اختلاف خطوط تغییرکرده را مشاهده کرد:
wp negaresh fix --apply --diff
همچنین می‌توان یک قطعه متن مشخص را مستقیما اصلاح کرد:
wp negaresh text "کتاب ها ?"
این قابلیت خصوصا برای سایت‌های بزرگ و فرایندهای مدیریتی و خودکارسازی بسیار کاربردی است.
این افزونه برای چه کسانی مناسب است؟
نگارش می‌تواند برای طیف وسیعی از کاربران وردپرس مفید باشد؛ اما به‌خصوص برای این گروه‌ها کاربرد زیادی دارد:
سایت‌های خبری و رسانه‌ای، وبلاگ‌های فارسی، سایت‌های شرکتی، فروشگاه‌های اینترنتی، سایت‌های آموزشی، مدیران محتوا، نویسندگان و افرادی که تعداد زیادی نوشته فارسی در سایت منتشر می‌کنند.
هرچه حجم محتوای سایت بیشتر باشد، ارزش یک ابزار خودکار برای اصلاح خطاهای تکراری هم بیشتر می‌شود.
نگارش چگونه شکل گرفت؟
نگارش برای من یک پروژه تازه و از صفر نبوده است.
سال‌ها قبل نسخه اولیه آن را برای استفاده شخصی توسعه داده بودم تا بتوانم در سایت‌هایی که مدیریت می‌کنم، بخشی از اشتباهات نگارشی فارسی را به‌صورت خودکار اصلاح کنم.
در ابتدا هدف بسیار ساده بود: یک ابزار کوچک برای استفاده شخصی.
اما با گذشت زمان، نیازهای بیشتری به آن اضافه شد و چند روز پیش تصمیم گرفتم پروژه را به شکل جدی‌تری توسعه دهم و برای استفاده عمومی آماده کنم.
نسخه جدید تفاوت زیادی با ایده اولیه دارد و امکاناتی مانند قواعد قابل تنظیم، اصلاح نوشته‌های قدیمی، حالت اصلاح هنگام ذخیره یا نمایش، اصلاح انتخابی عنوان و خلاصه، استثنا کردن بخش‌هایی از متن، پشتیبانی از WP-CLI و امکانات دیگری به آن اضافه شده است.
در نهایت هم پروژه به مخزن رسمی افزونه‌های وردپرس راه پیدا کرد تا نصب و استفاده از آن برای کاربران وردپرس ساده‌تر شود.
جمع‌بندی
وقتی یک سایت را مدیریت می‌کنیم، معمولا روی موضوعاتی مثل سرعت، امنیت، طراحی، سئو و تولید محتوا تمرکز زیادی داریم؛ در حالی که کیفیت خود متن هم یکی از اجزای مهم تجربه کاربر و اعتبار سایت است.
نگارش با هدف ساده‌ای ساخته شده است: کمک کند محتوای فارسی وردپرس، بدون صرف زمان زیاد برای اصلاحات تکراری، مرتب‌تر و استانداردتر نوشته شود.
این افزونه به‌خصوص برای سایت‌هایی که حجم زیادی محتوای فارسی دارند می‌تواند مفید باشد؛ چون بسیاری از خطاهای رایج را به‌صورت خودکار اصلاح می‌کند و در عین حال کنترل زیادی روی نحوه عملکرد آن در اختیار مدیر سایت قرار می‌دهد.
از طرف دیگر، درست‌نویسی فقط مسئله زیبایی متن نیست. یک سایت حرفه‌ای باید محتوای خوانا، منظم و باکیفیت داشته باشد و راهنمای رسمی Google نیز بر اهمیت همین ویژگی‌ها تأکید می‌کند.
من نگارش را ابتدا برای نیاز خودم ساختم و حالا خوشحالم که این پروژه می‌تواند برای سایر کاربران وردپرس هم مفید باشد.
دانلود و نصب افزونه نگارش:
صفحه پروژه در GitHub: