اگر از من بپرسید روی یک لپ‌تاپ قدیمی چه سیستم‌عاملی نصب کنم، جوابم سال‌هاست یکی است: زوبونتو (Xubuntu). زوبونتو برای من فقط یک توزیع لینوکس نیست؛ ترکیبی است از چیزهایی که در یک سیستم‌عامل دوست دارم: پشتوانه بزرگ اوبونتو، سبکی واقعی، آزادی کامل در شخصی‌سازی و حسی نوستالژیک که مرا یاد روزهای ویندوز XP می‌اندازد. در این نوشته می‌گویم زوبونتو چیست و چرا هنوز روی دستگاه‌های قدیمی‌ام نصبش می‌کنم.
زوبونتو چیست؟
زوبونتو یکی از «طعم‌های» رسمی اوبونتو (Ubuntu flavor) است؛ یعنی همان اوبونتو با همان مخازن، همان هسته و همان ابزارها، اما به جای دسکتاپ پیش‌فرض گنوم (GNOME) با محیط دسکتاپ Xfce عرضه می‌شود. آخرین نسخه آن، زوبونتو 26.10، ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶ منتشر شد و نسخه 26.04 هم نسخه پشتیبانی طولانی‌مدت (LTS) فعلی است. اگر مثل من ثبات را به تازگی ترجیح می‌دهید، نسخه LTS انتخاب بهتری است. همه نسخه‌ها را می‌توانید از سایت رسمی زوبونتو دانلود کنید.
چرا اوبونتو؟ چون همه جا هست
اولین دلیل علاقه من به زوبونتو، خود اوبونتو است. اوبونتو یکی از پرطرفدارترین توزیع‌های لینوکس است و همین محبوبیت یعنی:
- تقریباً برای هر مشکلی، کسی قبلاً سؤالش را پرسیده و جوابش را در انجمن‌ها و Ask Ubuntu نوشته است.
- بیشتر آموزش‌ها، اسکریپت‌ها و نرم‌افزارهای لینوکسی اول برای اوبونتو آماده می‌شوند.
- مخازن بزرگ و بسته‌های
.deb، نصب نرم‌افزار را با یک خطaptممکن می‌کنند. - درایورهای سخت‌افزار، به‌خصوص روی لپ‌تاپ‌ها، معمولاً بی‌دردسر کار می‌کنند.
من سال‌ها با دبیان هم کار کرده‌ام و تجربه‌هایم را در مجموعه همراه با آرما در دبیان نوشته‌ام. دبیان را دوست دارم، اما برای کسی که می‌خواهد سریع کارش راه بیفتد، اوبونتو و طعم‌هایش راحت‌ترند؛ و زوبونتو همه این مزیت‌ها را بدون سنگینی گنوم به شما می‌دهد.
Xfce؛ دسکتاپی که کمتر دیده شده
جالب این‌جاست که Xfce با همه خوبی‌هایش کمتر از چیزی که حقش است دیده می‌شود. وقتی حرف از دسکتاپ لینوکس می‌شود، بیشتر اسم گنوم و KDE Plasma را می‌شنوید و وقتی حرف از سبک‌ترین‌ها می‌شود، اسم لوبونتو (Lubuntu) با دسکتاپ LXQt. به نظرم زوبونتو حتی از لوبونتو هم کمتر استفاده می‌شود و کمتر درباره‌اش حرف زده می‌شود؛ در حالی که Xfce یکی از قدیمی‌ترین و پخته‌ترین دسکتاپ‌های لینوکس است و سال‌هاست بی‌سروصدا و پایدار کارش را انجام می‌دهد.
شاید دلیلش همین بی‌سروصدا بودن باشد. Xfce هر چند وقت یک بار با یک طراحی کاملاً تازه همه را غافلگیر نمی‌کند. هر نسخه تازه‌اش کمی بهتر از قبلی است و چیزی را که به آن عادت کرده‌اید خراب نمی‌کند. برای من که می‌خواهم سیستم‌عاملم ابزار کار باشد، نه موضوع کار، این یک امتیاز بزرگ است.
قدرت شخصی‌سازی در زوبونتو
اگر اهل دست بردن در همه چیز هستید، Xfce بهشت شماست. تقریباً هر جزء دسکتاپ را می‌توانید جابه‌جا کنید، حذف کنید یا از نو بسازید:
- پنل‌ها: هر تعداد پنل که بخواهید، در هر لبه صفحه، افقی یا عمودی، با هر اندازه و شفافیتی.
- افزونه‌های پنل: منوی Whisker، نمایش مصرف CPU و حافظه، آب‌وهوا، و افزونه Generic Monitor که خروجی هر اسکریپتی را در پنل نشان می‌دهد؛ خیلی وقت‌ها یک اسکریپت کوچک پایتون یا bash را همین‌طور روی پنل گذاشته‌ام.
- ظاهر: تم‌های GTK، تم‌های جدا برای حاشیه پنجره‌ها (xfwm4) ، آیکون‌ها و فونت‌ها، همه مستقل از هم.
- میانبرهای صفحه‌کلید: هر فرمانی را می‌توانید به هر کلیدی وصل کنید.
- Custom Actions در Thunar: مدیر فایل Xfce اجازه می‌دهد فرمان‌های دلخواه را به منوی کلیک راست اضافه کنید؛ مثلاً «تبدیل همه عکس‌های این پوشه به WebP» با یک کلیک.
همه این تنظیمات هم در فایل‌های متنی ساده در پوشه ~/.config/xfce4 ذخیره می‌شوند؛ یعنی می‌توانید از کل ظاهر دسکتاپتان نسخه پشتیبان بگیرید یا آن را به سیستم دیگری ببرید.
سبک، حتی روی لپ‌تاپ‌های قدیمی
دلیل اصلی که سراغ زوبونتو رفتم، سبکی‌اش بود. طبق سایت رسمی، زوبونتو با حداقل ۱ گیگابایت رم و ۸٫۶ گیگابایت فضای دیسک نصب می‌شود و ۲ گیگابایت رم و ۲۰ گیگابایت فضا را پیشنهاد می‌کند. در عمل یعنی روی لپ‌تاپ‌هایی که ویندوز ۱۰ و ۱۱ رویشان نفس‌نفس می‌زند، زوبونتو هنوز روان کار می‌کند.
من زوبونتو را روی دستگاه‌های قدیمی خودم نصب کرده‌ام و هنوز برای کارهای روزمره، وب‌گردی، نوشتن، کدنویسی سبک و حتی کلاس‌های آنلاین کاملاً خوب‌اند. اگر یک لپ‌تاپ قدیمی گوشه خانه دارید که فکر می‌کنید دیگر به درد نمی‌خورد، پیش از دور انداختنش یک بار زوبونتو را امتحان کنید. فقط یادتان باشد زوبونتو امروز فقط برای پردازنده‌های ۶۴ بیتی منتشر می‌شود.
حس ویندوز XP، این بار روی لینوکس
این را باید اعتراف کنم: زوبونتو برای من حس ویندوز XP را دارد! یک پنل ساده پایین صفحه، دکمه منو در گوشه، پنجره‌هایی که بی‌ادا و اطوار باز و بسته می‌شوند و سیستمی که منتظرتان نمی‌گذارد. همان حسی که آن سال‌ها از کار با کامپیوتر داشتیم؛ وقتی همه چیز سرراست بود و می‌دانستی هر دکمه کجاست.
با چند تغییر کوچک در پنل و تم، می‌شود زوبونتو را حتی شبیه‌تر به XP هم کرد؛ اما برای من همین حس سادگی و سرعت کافی است. فرقش این است که این بار پشت این ظاهر آشنا، یک لینوکس امن و به‌روز نشسته است. اگر کنجکاوید چرا روی لینوکس کمتر نگران ویروس هستم، نوشته قدیمی‌ام چرا در لینوکس به آنتی‌ویروس نیاز دارم؟ را بخوانید.
چند کار که بعد از نصب زوبونتو انجام می‌دهم
بعد از نصب، معمولاً این چند فرمان اولین کارهای من هستند:
sudo apt update && sudo apt full-upgrade -y
sudo apt install xubuntu-restricted-extras # کدک‌ها و فونت‌ها
sudo apt install xfce4-goodies # افزونه‌های بیشتر برای پنل
cp -r ~/.config/xfce4 ~/xfce4-backup # پشتیبان از تنظیمات دسکتاپبعد سراغ پنل می‌روم: منوی Whisker را جای منوی پیش‌فرض می‌گذارم، نمایش مصرف رم و CPU را اضافه می‌کنم و برای ترمینال و مدیر فایل میانبر می‌سازم. اگر روی لپ‌تاپ تاچ‌پد اذیتتان می‌کند، راه غیرفعال کردنش را در غیرفعال کردن تاچ‌پد در لینوکس نوشته‌ام.
زوبونتو برای چه کسانی مناسب است؟
اگر یک دستگاه قدیمی دارید، اگر دوست دارید دسکتاپتان را دقیقاً همان‌طور که می‌خواهید بچینید، یا اگر از سیستم‌عامل‌هایی که هر بار ظاهرشان را عوض می‌کنند خسته شده‌اید، زوبونتو گزینه بسیار خوبی است. اما اگر جلوه‌های گرافیکی پیشرفته و تازه‌ترین امکانات دسکتاپ برایتان اولویت دارد، شاید گنوم یا KDE Plasma بیشتر به دلتان بنشیند. خوبی لینوکس همین است: انتخاب با شماست.
شما روی لپ‌تاپ‌های قدیمی‌تان چه سیستم‌عاملی نصب می‌کنید؟ تا حالا زوبونتو را امتحان کرده‌اید؟ در بخش نظرات بنویسید؛ دوست دارم بدانم چه کسی هنوز دلش برای ویندوز XP تنگ می‌شود.
